Hisse Senedi Nedir?

Hisse senedi nedir?

Bir şirket büyümek için paraya ihtiyaç duyduğunda iki temel yola başvurabilir: borç almak ya da sermayesini paylara bölüp bu payları yatırımcılara satmak. İkinci yolda yatırımcının eline geçen belgeye hisse senedi denir. Türkiye'deki mevzuatta resmi adı "pay" ya da "pay senedi"dir; günlük dilde ikisi aynı anlamda kullanılır.

Hisse almak, şirketin küçük bir parçasına ortak olmak demektir; şirket büyüdükçe ve kâr ettikçe bu parçanın değeri de değişir. Örneğin bir şirketin sermayesi 1 milyon paydan oluşuyorsa ve bir yatırımcı bunlardan 1.000 tanesine sahipse, yatırımcı şirketin binde birine ortaktır. Bugün halka açık şirketlerin payları kâğıt olarak basılmaz; kayıtlar merkezi saklama kuruluşlarında elektronik olarak tutulur.

Hisse sahibi olmak ne demek?

Sermaye Piyasası Kurulu'nun yatırımcı kitapçığına göre paylar sahiplerine başlıca şu hakları verir:

• Oy hakkı: Genel kurulda yönetim kurulu seçimi gibi kararlara katılmak.
• Kâr payı (temettü) hakkı: Şirketin dağıtmaya karar verdiği kârdan payına düşeni almak.
• Yeni pay alma (rüçhan) hakkı: Sermaye artırımında yeni paylardan öncelikli alım.
• Bedelsiz pay hakkı: İç kaynaklardan yapılan sermaye artırımlarında ücretsiz pay almak.
• Tasfiye payı: Şirket kapanırsa, borçlar ödendikten sonra kalan varlıktan pay almak.

Bazı şirketler farklı haklara sahip pay grupları çıkarır; örneğin imtiyazlı paylar daha fazla oy ya da öncelikli kâr payı verebilir. Hissedar, şirketin borçlarından kişisel olarak sorumlu değildir: kaybı en fazla yatırdığı tutar kadardır.

Hisse fiyatı nasıl oluşur?

Borsadaki fiyat, alıcı ve satıcıların emirlerinin eşleştiği son işlem fiyatıdır. Bu fiyatı uzun vadede belirleyen ana etken, yatırımcıların şirketin gelecekteki kârları hakkındaki beklentisidir. Bu beklentiyi değiştiren başlıca etkenler şunlardır:

• Bilançolar: Şirketin çeyreklik ve yıllık sonuçları, gelir ve kâr büyümesi.
• Faiz oranları: Faizler yükseldiğinde gelecekteki kârların bugünkü değeri düşer; tahvil gibi alternatifler cazipleşir.
• Sektör ve ekonomi: Talep, rekabet, düzenlemeler ve genel ekonomik döngü.
• Piyasa duyarlılığı: Boğa piyasası dönemlerinde iyimserlik, ayı piyasası dönemlerinde kötümserlik fiyatları temelden uzaklaştırabilir.

Kısa vadede fiyatı haberler, büyük emirler ve likidite de hareket ettirir. Bu yüzden aynı şirketin hissesi gün içinde birkaç yüzde dalgalanabilir.

Halka arz, ikincil piyasa ve emir türleri

Bir şirketin hisseleri ilk kez yatırımcılara halka arz (IPO) yoluyla satılır. Bu aşamada para doğrudan şirkete gider. Halka arzdan sonra hisseler borsada yatırımcılar arasında el değiştirir; buna ikincil piyasa denir ve bu alım satımlardan şirket doğrudan para kazanmaz. Günlük haberlerde konuşulan hisse fiyatı, ikincil piyasadaki fiyattır.

Yatırımcı, aracı kurum üzerinden iki temel emir türüyle işlem yapar:

• Piyasa emri: O an bulunabilecek en iyi fiyattan hemen alır veya satar. Hızlıdır, ancak sığ piyasada beklenenden farklı bir fiyattan gerçekleşebilir.
• Limit emri: Yalnızca belirlenen fiyattan veya daha iyisinden işlem yapar. Fiyat kontrolü sağlar, ancak emir hiç gerçekleşmeyebilir.

Hisseler tek tek izlenebildiği gibi, piyasanın genel yönü endekslerle de takip edilir. Bir endeks, belirli kurallarla seçilmiş bir hisse grubunun ortalama hareketini gösterir; ABD'de en çok izlenenler büyük şirketleri kapsayan S&P 500 ile teknoloji ağırlıklı Nasdaq-100 endeksleridir.

Borsa saatleri, seans dışı işlem ve takas

Hisseler yalnızca borsanın açık olduğu seanslarda normal şekilde işlem görür. ABD'de normal seans hafta içi New York saatiyle 09.30 ile 16.00 arasıdır; bazı aracı kurumlar seans öncesi ve sonrası sınırlı işlem imkânı sunar, ancak bu saatlerde likidite düşüktür ve fiyat farkları açılabilir. Hafta sonu ve resmi tatillerde borsa kapalıdır.

İşlem gerçekleştikten sonra para ile hissenin el değiştirmesine takas denir. ABD'de hisse işlemleri 28 Mayıs 2024'ten bu yana T+1, yani işlemden bir iş günü sonra takas edilir. Hisse kaydı, aracı kurum ve merkezi saklama kuruluşu nezdinde tutulur.

Temel kavramlar

• Piyasa değeri: Hisse fiyatı × toplam pay sayısı. Örnek: 50 dolardan işlem gören ve 100 milyon payı bulunan bir şirketin piyasa değeri 5 milyar dolardır.
• F/K oranı: Hisse fiyatının hisse başına kâra bölünmesiyle bulunur; yatırımcıların bir birim kâr için ne kadar ödediğini gösterir.
• Temettü verimi: Yıllık hisse başına temettünün fiyata oranı. Örnek: 2 dolar temettü ve 50 dolar fiyat, yüzde 4 verim demektir.
• Hisse bölünmesi: Şirketin her payı birden fazla paya bölmesi. Toplam değer değişmez; yalnızca birim fiyat düşer.

Hisse, ETF, tokenize hisse ve hisse perpetual'ı farkı

Tokenize hisselerin bilinen örneklerinden biri xStocks'tur. Bu ürünlerin geleneksel sistemle ilişkisi için TradFi maddesine bakabilirsiniz.

ABD hisse örnekleri ve fiyat sayfaları

Dünyanın en büyük şirketlerinin birçoğu ABD'de halka açıktır. Şirketlerin ne iş yaptığını NVIDIA, Apple ve Tesla maddelerinde, güncel fiyatlarını ise ayrı sayfalarda izleyebilirsiniz:

• NVIDIA (NVDA) hisse fiyatı ve grafikteki seviyeler için NVIDIA teknik analiz
• Apple (AAPL) hisse fiyatı
• Tesla (TSLA) hisse fiyatı
• Tüm liste: ABD hisseleri, ETF ve emtia fiyatları; göstergelerin toplu görünümü: hisse ve emtia teknik özet tablosu

Şirket ve piyasa gelişmeleri için TradFi haberleri sayfası güncellenir.

Riskler

• Fiyat riski: Hisse fiyatı kısa sürede sert düşebilir; yatırılan paranın tamamı kaybedilebilir.
• Şirket riski: Kötü yönetim, rekabet veya iflas hissenin değerini sıfıra indirebilir.
• Temettü belirsizliği: Şirket temettü dağıtmak zorunda değildir.
• Kur riski: Yabancı bir borsadaki hisseye yatırım yapan kişi, döviz kurundaki değişimden de etkilenir.
• Likidite riski: İşlem hacmi düşük hisselerde alıcı ya da satıcı bulmak zorlaşabilir; alış ve satış fiyatları arasındaki fark açılır.
• Yoğunlaşma riski: Tüm birikimi tek bir şirkete ya da tek bir sektöre bağlamak, o şirkete özgü kötü bir haberin etkisini büyütür. Bu nedenle birçok yatırımcı fonlar ve ETF'ler aracılığıyla riski dağıtmayı tercih eder.