F/K Oranı (Fiyat/Kazanç) Nedir?

F/K oranı nedir?

F/K oranı, hisse senedi değerlemesinde en sık kullanılan oranlardan biridir. Bir şirketin hisse fiyatını, şirketin hisse başına düşen kârıyla karşılaştırır. Sonuç "kat" olarak okunur: F/K'sı 20 olan bir hisse için yatırımcılar, şirketin bir yıllık hisse başına kârının 20 katını ödemektedir.

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun (SEC) yatırımcı sözlüğü de oranı aynı şekilde tanımlar: hisse fiyatının hisse başına kâra oranı. Oranın aynı hesabı tüm şirket için yapan karşılığı ise piyasa değeri ile yıllık net kârın oranıdır; iki yol da aynı sonucu verir.

Formül ve örnek hesap

F/K = Hisse fiyatı ÷ Hisse başına kâr (HBK)

Hisse başına kâr, şirketin dönem net kârının (adi paylara düşen kısmı) ortalama pay sayısına bölünmesiyle bulunur. Uluslararası finansal raporlama standartlarında bu hesabın kuralları IAS 33 standardında, ABD'de ise ASC 260 standardında tanımlanır. Şirketler genellikle iki rakam yayımlar: temel HBK ve dönüştürülebilir araçların etkisini de içeren sulandırılmış HBK.

Örnek:

• Hisse fiyatı: 100
• Son 12 ayın hisse başına kârı: 5
• F/K = 100 ÷ 5 = 20

F/K bazen "şirket bugünkü kârını aynen korursa yatırımcı ödediği fiyatı kaç yılda geri kazanır" diye basitleştirilir. Bu benzetme sezgiyi kolaylaştırır, ancak kârın değişmeyeceğini ve tamamının dağıtılacağını varsaydığı için yalnızca kabaca bir okumadır.

F/K'nın tersi kazanç getirisidir: 5 ÷ 100 = yüzde 5. Kazanç getirisi, hisseyi tahvil faizi gibi diğer getirilerle kabaca karşılaştırmak için kullanılır.

Geçmiş (trailing) ve ileriye dönük (forward) F/K

• Geçmiş F/K: Son dört çeyreğin gerçekleşmiş kârını kullanır. Kesin rakamlara dayanır ama geriye bakar.
• İleriye dönük F/K: Önümüzdeki 12 ay için beklenen kârı kullanır. Geleceği hesaba katar ama tahminlere dayanır; tahminler değiştikçe oran da değişir.

Birçok piyasada ayrıca son yıllık bilançoya dayanan bir F/K da kullanılır; bu, yıl içinde zamanla eskiyen bir rakamdır; çeyreklik bilançolar açıklandıkça son dört çeyreği toplayan geçmiş F/K daha güncel bir tablo sunar. Hızlı büyüyen bir şirketin ileriye dönük F/K'sı genellikle geçmiş F/K'sından düşüktür, çünkü beklenen kâr bugünküden yüksektir. Aynı şirket için hangi F/K'nın kullanıldığına dikkat etmek gerekir.

F/K nasıl yorumlanır?

F/K için herkesin kabul ettiği bir "ucuz" ya da "pahalı" eşiği yoktur. Oran ancak bağlam içinde anlam kazanır:

• Sektör karşılaştırması: Teknoloji şirketleri büyüme beklentisi nedeniyle çoğu zaman bankalardan veya enerji şirketlerinden daha yüksek F/K ile işlem görür. Bir yazılım şirketinin F/K'sını bir bankanınkiyle karşılaştırmak yanıltıcıdır.
• Büyüme: Yüksek F/K, piyasanın gelecekte daha yüksek kâr beklediğini gösterebilir. F/K'yı beklenen yıllık kâr büyümesine bölen PEG oranı, bu etkiyi hesaba katmaya çalışır.
• Şirketin kendi geçmişi: Bir şirketin bugünkü F/K'sı kendi uzun dönem ortalamasıyla karşılaştırılabilir.
• Faiz ortamı: Faizler düşükken yatırımcılar genellikle daha yüksek F/K'yı kabul eder.

Düşük F/K, hissenin kesinlikle ucuz olduğu anlamına gelmez; piyasa kârların düşeceğini bekliyor olabilir. Yüksek F/K da kesinlikle pahalı demek değildir.

Örnek: iki şirketin F/K'sını karşılaştırmak

Aşağıdaki tablo tamamen örnek rakamlarla, aynı sektördeki iki şirketin nasıl karşılaştırılabileceğini gösterir:

Yalnızca F/K'ya bakıldığında B, A'nın yarı değerlemesinde görünür. Büyüme hesaba katıldığında ise tablo tersine döner: A'nın yüksek F/K'sı daha hızlı büyüme beklentisiyle açıklanabilirken, B'nin düşük F/K'sı yavaş büyümeyi yansıtıyor olabilir. Bu karşılaştırma bir sonuç değil, sorulması gereken soruları gösterir: büyüme tahmini gerçekçi mi, kâr sürdürülebilir mi, borç düzeyi nasıl?

Uzun dönemli piyasa değerlemesinde ise bazı analistler, son on yılın enflasyondan arındırılmış ortalama kârını kullanan döngüsel olarak düzeltilmiş F/K (CAPE) oranına bakar. Bu yaklaşım, tek bir yılın olağanüstü yüksek ya da düşük kârının oranı bozmasını sınırlamaya çalışır.

F/K'nın sınırları

• Negatif kâr: Zarar eden şirketin F/K'sı anlamlı değildir; çoğu kaynak bu durumda değeri boş bırakır veya "uygulanamaz" yazar.
• Tek seferlik kalemler: Varlık satışı ya da büyük bir değer düşüklüğü kârı geçici olarak şişirebilir veya düşürebilir.
• Döngüsel şirketler: Emtia ve sanayi şirketlerinde kâr, döngünün zirvesinde yüksek olduğu için F/K o anda düşük görünebilir.
• Muhasebe farkları: Ülkeler ve şirketler arasında kâr hesaplama kuralları farklılık gösterebilir.

Bu nedenle F/K, piyasa değeri, borçluluk, nakit akışı ve büyüme gibi diğer göstergelerle birlikte okunur. En sık eşlik eden oranlar şunlardır:

• PD/DD (piyasa değeri / defter değeri): Şirketin borsadaki değerini öz kaynaklarıyla karşılaştırır; bankalar gibi varlık ağırlıklı şirketlerde yaygındır.
• FD/FAVÖK: Borçları da hesaba katan firma değerini faiz, vergi ve amortisman öncesi kârla karşılaştırır; borç düzeyleri farklı şirketleri kıyaslamakta işe yarar.
• Fiyat/satış oranı: Henüz kâr etmeyen şirketlerde F/K yerine kullanılabilir. Fiyat grafiği üzerinden yapılan teknik analizdeki destek ve direnç seviyeleri ise bambaşka bir soruya, fiyatın nerede tepki verebileceğine bakar; F/K temel analiz tarafının ölçüsüdür.

Kripto varlıklarda F/K neden yoktur?

F/K, sahibine şirket kârı üzerinde hak veren bir hisse için hesaplanır. Bitcoin gibi kripto paraların ise bir kâr tablosu ve hisse başına kârı yoktur, bu yüzden klasik anlamda F/K hesaplanamaz. Bazı analistler protokollerin topladığı ücretleri fiyatla karşılaştıran benzer oranlar kullanır, ancak token sahiplerinin bu gelirler üzerinde hukuki bir hakkı çoğu zaman bulunmaz. Dayanak hisseyi izleyen bir tokenize hisse için bakılan F/K ise dayanak şirketin F/K'sıdır.

ETF'ler için de F/K hesaplanabilir: fon sağlayıcıları portföydeki hisselerin ağırlıklı kârını fon fiyatıyla karşılaştırır.

Hisse fiyat sayfalarında F/K'yı okumak

F/K'yı fiyatla birlikte görmek, hissenin değerlemesini hızlıca bağlama oturtmayı sağlar. Örneğin NVIDIA (NVDA) hisse fiyatı ve F/K, Apple (AAPL) hisse fiyatı ve Microsoft (MSFT) hisse fiyatı sayfalarında fiyat ve temel değerleme bilgileri birlikte izlenebilir. Şirketlerin ne iş yaptığı NVIDIA ve Apple maddelerinde anlatılır; grafik tarafı için NVIDIA teknik analiz sayfasına bakılabilir.

F/K değeri bilanço açıklandıkça ve fiyat değiştikçe güncellenir. Tüm liste için ABD hisseleri, ETF ve emtia fiyatları, bilanço dönemine ilişkin gelişmeler için TradFi haberleri. Geleneksel piyasaların genel çerçevesi TradFi maddesindedir.