Staking Nedir?

Staking ne işe yarar?

Bir blok zincirinin, hangi işlemlerin geçerli olduğuna ve bir sonraki bloğu kimin ekleyeceğine karar vermesi gerekir. Proof of Work ağlarında bu hakkı hesaplama gücü harcayan madenciler kazanır. Proof of Stake ağlarında ise bu görev, ağın yerel tokenını teminat olarak kilitleyen doğrulayıcılara (validator) verilir.

Teminat mantığı basittir: dürüst çalışan doğrulayıcı ödül kazanır, kuralları çiğneyen ise kilitlediği varlığın bir kısmını kaybeder. Böylece ağa saldırmak, saldırganın kendi parasını riske atması anlamına gelir. Staking, sıradan kullanıcıların da bu güvenlik sistemine katılıp ödülden pay almasının yoludur.

Staking yapılabilen başlıca ağlar arasında Ethereum, Solana, Cardano, Polkadot ve Cosmos sayılabilir. Her ağın kilitleme süresi, ödül hesabı ve ceza kuralları farklıdır.

Staking nasıl çalışır?

Genel işleyiş şu adımlardan oluşur:

1. Kilitleme: Kullanıcı tokenlarını ağın staking sözleşmesine ya da bir doğrulayıcıya yatırır.
2. Doğrulama: Doğrulayıcılar sırayla blok önerir ve diğerlerinin önerdiği blokları onaylar (attestation).
3. Ödül: Ağ, doğru çalışan doğrulayıcılara yeni ihraç edilen tokenlardan ve işlem ücretlerinden pay verir.
4. Ceza: Çevrim dışı kalma küçük kayıplara, aynı anda iki çelişkili blok imzalamak gibi kanıtlanabilir kötü niyetli davranışlar ise slashing ile stake'in bir kısmının kesilmesine yol açar.
5. Çıkış: Kullanıcı stake'ini geri almak istediğinde çoğu ağda bir bekleme (unbonding) süresi uygulanır.

Ethereum örneği. Ethereum'da tek başına bir doğrulayıcı çalıştırmak için 32 ETH gerekir. Stake edilen ETH'lerin çekilmesi 12 Nisan 2023'teki Shapella yükseltmesiyle mümkün hale geldi. 7 Mayıs 2025'teki Pectra yükseltmesiyle (EIP-7251) bir doğrulayıcının sahip olabileceği azami etkin bakiye 32 ETH'den 2.048 ETH'ye çıkarıldı.

Staking getirisi genellikle yıllık yüzde olarak ifade edilir. Bileşik ve basit getiri farkı için APY maddesine bakabilirsiniz. Getiri oranları ağın toplam stake miktarına, işlem hacmine ve protokol kurallarına göre sürekli değişir; bu yüzden sabit bir oran vermek yanıltıcı olur.

Staking'in kısa tarihçesi

• 19 Ağustos 2012: Sunny King ve Scott Nadal, hisse kanıtını ilk kez uygulayan kripto para Peercoin'i (PPCoin) tanıtan makaleyi yayımladı.
• 2017–2020: Cardano (2017), Cosmos (2019) ve Polkadot (2020) gibi baştan hisse kanıtıyla tasarlanan ağlar ana ağa çıktı; delege ederek staking yaygınlaştı.
• 1 Aralık 2020: Ethereum'un hisse kanıtı zinciri Beacon Chain çalışmaya başladı ve 32 ETH yatıran doğrulayıcılar staking'e başladı.
• 15 Eylül 2022: The Merge ile Ethereum tamamen hisse kanıtına geçti.
• 12 Nisan 2023: Shapella yükseltmesi stake edilen ETH'nin çekilmesini mümkün kıldı.
• 2023 sonrası: Stake edilmiş ETH'yi başka protokollerin güvenliği için yeniden kullanan restaking (EigenLayer gibi) ve likit staking tokenları, ETH staking'i DeFi ile daha sıkı bağladı.

Staking türleri

Likit staking tokenları DeFi protokollerinde teminat olarak da kullanılabilir. Stake edilmiş varlığın başka protokollerin güvenliği için yeniden kullanılmasına ise restaking denir; bu model ek getiri kadar ek risk de taşır.

Staking'e katılım yolları:

• Kendi doğrulayıcını çalıştırmak (solo staking): Ethereum'da 32 ETH ve sürekli çevrimiçi bir düğüm gerektirir. Ödülün tamamı doğrulayıcıya kalır ama teknik sorumluluk ve slashing riski de ondadır.
• Delege etmek: Cardano, Cosmos ve Polkadot gibi ağlarda kullanıcı tokenlarını bir doğrulayıcıya delege eder; doğrulayıcı bir komisyon keser ve kalan ödülü dağıtır. Tokenlar genellikle kullanıcının cüzdanında kalır.
• Likit staking: Lido (stETH) ve Rocket Pool (rETH) gibi protokoller stake edilen ETH karşılığında bir likit token verir. Kullanıcı ödül kazanmaya devam ederken bu tokenı DeFi'de kullanabilir.
• Borsa üzerinden staking: Merkezi borsalar tek tıkla staking sunar. Kolaydır ama varlıklar borsanın saklamasındadır; borsa riski ve borsanın kestiği pay eklenir.

Örnek akış (varsayımsal, oran belirtilmeden): Bir kullanıcı likit staking protokolüne ETH yatırır ve karşılığında stETH alır. stETH bakiyesi, biriken staking ödüllerini yansıtacak şekilde düzenli olarak güncellenir (rebase). Kullanıcı dilerse stETH'yi bir borç verme protokolünde teminat göstererek borç alabilir. Bu, getiriyi ve likiditeyi birleştirir ama riskleri de üst üste bindirir: stETH'nin ETH karşısındaki fiyatı sapabilir, teminat tasfiye edilebilir ve her protokol ayrı bir akıllı kontrat riski taşır.

Staking, yield farming ve madencilik farkı

• Staking: Ağın güvenliğine teminat vererek protokol ödülü almak. Ödülün kaynağı ağın kendisidir.
• Yield farming: Tokenları likidite havuzlarına veya borç verme protokollerine yatırarak işlem ücreti ve teşvik tokenı kazanmak. Kaynağı uygulamanın kullanıcılarıdır; geçici kayıp (impermanent loss) gibi ek riskler taşır.
• Madencilik: Proof of Work ağlarında donanım ve enerji harcayarak blok üretmek.

Türkçede "staking" bazen "stake etme" ya da "kilitleme" olarak da geçer; hepsi aynı kavramı anlatır.

Staking'in riskleri

• Fiyat riski: Ödül token cinsinden ödenir; tokenın fiyatı düşerse toplam değer ödüle rağmen azalabilir.
• Slashing: Doğrulayıcının hatası ya da kötü niyeti, stake edilen varlığın bir kısmının kesilmesine yol açabilir.
• Kilit ve bekleme süresi: Çıkış talebinden sonra varlıklar belirli bir süre kullanılamayabilir; bu sürede fiyat değişebilir.
• Akıllı sözleşme riski: Likit staking ve restaking protokollerindeki bir hata fon kaybına yol açabilir.
• Saklama (custody) riski: Borsa ya da aracı üzerinden yapılan staking'de varlıkların kontrolü üçüncü taraftadır.
• Düzenleyici risk: Bazı ülkeler aracılı staking hizmetlerini farklı kurallara tabi tutabilir.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi içermez.

Staking'e başlamadan önce nelere bakılır?

• Hangi ağın staking'ine katılacaksınız, o ağın kilit ve bekleme süreleri nedir?
• Ödül nasıl hesaplanıyor, doğrulayıcı ya da platform ne kadar komisyon alıyor?
• Varlıklar kendi cüzdanınızda mı kalıyor, yoksa bir platforma mı devrediliyor?
• Slashing ya da sözleşme hatası durumunda kayıp kimde kalıyor?

Staking'in adım adım nasıl yapıldığı staking rehberinde anlatılıyor.