Cardano (ADA) van Rossem Hard Fork'unu Aktive Ederek Ana Ağını Protokol Sürüm 11'e Taşıdı

Cardano Haberleri

Cardano, hafta sonu gerçekleştirdiği van Rossem hard fork'uyla ana ağını (mainnet) Protokol Sürüm 10'dan Sürüm 11'e taşıdı. Zincir üstü veriler, ağın 643. epoch'un sonuna kadar Sürüm 10'da kaldığını, 644. epoch'a girişle birlikte Sürüm 11'e geçtiğini gösteriyor. Bu yükseltme, Cardano tarihinde çekirdek mühendislerin tekil koordinasyonuyla değil tamamen zincir üstü yönetişim (on-chain governance) oylamasıyla onaylanan ilk hard fork olması bakımından bir ilki temsil ediyor. Güncelleme akıllı sözleşme (smart contract) işlem maliyetlerini düşürüyor ve ağın bir sonraki ölçeklenme evresinin teknik zeminini hazırlıyor. Lider bir altcoin olan Cardano (ADA), bir era-içi güncelleme niteliğinde olduğu için Conway döneminde kalmaya devam ediyor.

Onay süreci, 13 Temmuz'da üç ayrı yönetişim organının resmî oylamasıyla tamamlandı: delege temsilciler (DReps), stake havuzu operatörleri (SPOs) ve Anayasa Komitesi (Constitutional Committee). Zincir üstü yönetişim kayıtları, teklifin yüzde 77,63 DRep desteği ve yüzde 52,7 SPO onayı topladığını, her iki oranın da gerekli eşikleri rahatlıkla aştığını ortaya koyuyor; yedi kişilik Anayasa Komitesi'nin altı üyesi ise teklifi anayasaya uygun buldu. DReps, ADA sahiplerinin yönetişim oy gücünü devrettiği delege oy verenleri ifade ediyor; bu da token sahiplerinin iradesinin ilk kez doğrudan canlı bir protokol güncellemesine yansıdığı anlamına geliyor. Söz konusu dönüm noktası, Cardano'nun merkeziyetsiz yönetişim çerçevesinin tek bir mühendislik ekibinin merkezî yönlendirmesi olmadan ağ çapında bir değişikliği koordine edebildiğini kanıtlıyor.

Yükseltme iki aşamada ilerledi: önce Plutus maliyet modeli güncellemesi, ardından hard fork'un kendisi. Maliyet modeli değişiklikleri işlem ücretlerinin nasıl hesaplandığını yeniden ayarlıyor; Cardano geliştiricileri bu adımı öne çekerek merkeziyetsiz uygulama geliştiricilerine geçiş öncesinde yapılandırmalarını uyarlama fırsatı tanıdı. Ana ağ maliyet modeli teklifi 26 Mayıs'ta sunuldu ve 13 Haziran'da yüzde 68,57 DRep onayı ile yedi Anayasa Komitesi üyesinden beşinin oyuyla onaylandı. Aşamalı yaklaşım, yeni akıllı sözleşme primitiflerinin aktivasyonun hemen ardından kullanılabilir hale gelmesini de sağladı. Zincir üzerinde inşa eden otomatik piyasa yapıcı (automated market maker) gibi uygulamalar hassas ücret muhasebesine dayandığından, bu yeniden ayarlama zincir üzerinde geliştiren DeFi operatörleri için doğrudan önem taşıyor.

Özünde van Rossem, Cardano'nun akıllı sözleşme platformu olan Plutus'u hedef alıyor; performans iyileştirmeleri ve bazı sözleşme işlemlerini ucuzlatmayı amaçlayan rafine bir maliyet modeli getiriyor. Plutus, ağın zincir üstü çalışma ortamı işlevini görüyor ve yeniden ayarlanan ücretler gerçek hesaplama maliyetini daha isabetli yansıtacak şekilde tasarlandı; bu da rutin işlemlerin yükünü hafifletiyor. Bir alternatif sanal makine (AltVM) ya da alternatif yürütme katmanı arayan geliştiriciler için daha ucuz ve daha öngörülebilir sözleşme maliyetleri, doğrudan Cardano üzerinde geliştirme yapma gerekçesini güçlendiriyor. Değişiklik era-içi bir hard fork olduğundan ağ, tam bir dönem geçişinin ağır koordinasyon gereksinimlerine girmeden Conway döneminde kalarak protokolün ayrık bölümlerini güncelliyor.

Ana ağa giden yol tümüyle pürüzsüz olmadı. Test aşamasında geliştiriciler, Ogmios ve Kupo adlı veri sorgulama araçlarının yeni sürümle henüz uyumlu olmadığını tespit etti; bu durum Preprod test ağındaki onay sürecinin geçici olarak durdurulmasına yol açtı. Mühendisler, çalışan bir doğrulama ortamını yeniden kurmak için her iki aracın güncellenmiş türev sürümlerini yayımladıktan sonra sürece devam etti. Yükseltme, uyumluluk sorunları çözüldükten sonra ilk olarak Mayıs'ta Preview test ağına, Haziran'da ise Preprod'a ulaştı. Organizatörler, başarılı bir güncellemenin yalnızca protokolün kendisine değil, çevresindeki altyapıya ve Input Output, Cardano Foundation, Emurgo ile Intersect arasındaki koordinasyona bağlı olduğunu vurguladı.

Dikkatler şimdi Cardano'nun bir sonraki büyük yükseltmesi olan ve Ouroboros Leios'u devreye alacak Dijkstra dönemi hard fork'una çevriliyor. Leios, mevcut güvenlik garantilerini korurken çıktı kapasitesini (throughput) artırmak üzere Cardano'nun Ouroboros proof-of-stake konsensüsüne önerilen bir genişletme. Input Output'un simülasyonları, paralel düğüm işleme sayesinde saniyede 1.000'den fazla işlem hedefliyor; bu, mevcut kapasiteye kıyasla keskin bir artış anlamına geliyor ve Ethereum ile Solana gibi rakiplerle arasındaki ölçeklenebilirlik farkını daraltacak. Dijkstra için yeni parametreler ekleyen bir anayasa güncellemesinin, 11 Eylül 2026'da başlayan 655. epoch'a kadar sunulması planlanıyor. Leios geliştirme çalışmaları sürüyor ve prototip sürümler halen kararlı hale getiriliyor.

COINOTAG'ın 42 göstergeli bileşik destek/direnç skorlama motoru, 0,1663 dolar direncini günlük Pivot Noktası, Ichimoku Tenkan çizgisi ve 20 periyotluk SMA'nın örtüşmesine dayanarak 100 üzerinden 75 puanla değerlendiriyor; 0,1712 dolardaki ikinci bariyer ise 73 puan alıyor. Aşağı yönde, 0,1579 dolar desteği bir salınım dibi ve ATR alt bandının gücüyle 85 puanla öne çıkıyor. ADA 0,16 dolar civarındayken RSI 44,94 seviyesinde bulunuyor ve MACD, genel düşüş eğilimine rağmen yükseliş sinyali veriyor. Türev piyasası verileri yüzde 0,0032'lik ılımlı bir fonlama oranına (funding rate), 151,9 milyon dolar açık pozisyona ve 2,82'lik long/short oranına (yüzde 73,8 long) işaret ediyor; bu kalabalık konumlanma bir sıkışma (squeeze) riski taşıyor. Korku ve Açgözlülük Endeksi 29'da, Bitcoin baskınlığı ise yüzde 69,8 gibi yüksek bir seviyede seyrederken ayı piyasası (bear market) havası sürüyor; 0,1579 dolarının kaybedilmesi toparlanma tezini geçersiz kılacaktır.