Dolaşımdaki Arz (Circulating Supply) Nedir? Kapsamlı Rehber
Dolaşımdaki arz, bir kripto varlığın şu anda piyasada serbestçe alınıp satılabilen ve halka açık olan toplam token miktarıdır.
Tanım ve Genel Bakış
Dolaşımdaki Arz (Circulating Supply), bir kripto varlığın halka açık ve serbestçe alınıp satılabilen toplam token miktarını ifade eder. Bu rakam, piyasa değerinin (market cap) hesaplanmasında temel girdi olduğu için yatırımcılar için son derece önemli bir metriktir.
Dolaşımdaki arz, toplam arz (total supply) ve maksimum arz (max supply) kavramlarından farklıdır:
- Circulating Supply: Şu an piyasada bulunan, alınıp-satılabilir tokenler. - Total Supply: Mevcut tüm tokenler (kilitli olanlar, hazine, takım payı dahil). - Max Supply: Tüm zamanlarda kodla sınırlanmış maksimum arz (BTC = 21M).
Bitcoin için bugün dolaşımdaki arz yaklaşık 19,8 milyon BTC'dir; toplam ve maksimum arz 21 milyon olduğu için circulating ≈ total ≈ max üçü birbirine yakındır. Ethereum ise enflasyonist/deflasyonist dinamiklerle dolaşımdaki arzı sürekli değişen bir varlıktır.
Nasıl Çalışır?
Dolaşımdaki arz aşağıdaki bileşenlerin dışında kalan kısmı temsil eder:
1. Henüz çıkarılmamış tokenler: Bitcoin'de hala madenciler tarafından çıkarılacak ~1,2 milyon BTC. 2. Vesting'de kilitli tokenler: Takım, yatırımcı veya treasury payları belirli takvime göre serbest bırakılır. 3. Yakılmış tokenler (burned): Kalıcı olarak kullanım dışı bırakılan tokenler. 4. Kayıp tokenler: Erişilemeyen cüzdanlardaki BTC'ler (tahminen 3-4 milyon BTC). 5. Vakıf/Treasury rezervleri: Bazı projelerde proje yönetimi için ayrılan tokenler.
Token Burn Mekanizmaları:
- Manuel burn: Proje ekibinin belirli aralıklarla token alıp yakması (eski model). - Otomatik burn: Akıllı kontrat bazlı; her işlemden bir miktar yakılır. - EIP-1559 (Ethereum): Her işlemin base fee'si yakılır; aktif ağda enflasyona karşı baskı yaratır.
Token Unlock Cliff'leri:
Çoğu yeni projede vesting takvimi vardır:
- Cliff: İlk N ay tokenler hiç açılmaz. - Linear vesting: Sonra her ay/blok küçük miktarlar açılır. - Stair-step: Belirli tarihlerde büyük unlock'lar olur.
Bu unlock'lar arz baskısı yaratabilir; akıllı yatırımcı token unlock takvimini dikkatle takip eder.
Tarihçe ve Gelişim
Bitcoin'in dolaşımdaki arzı, halving olayları ile düzenli olarak azalan bir hızla artmıştır:
- 2009-2012: Yıllık 2.628.000 BTC çıkarıldı. - 2012-2016: Yıllık 1.314.000 BTC. - 2016-2020: Yıllık 657.000 BTC. - 2020-2024: Yıllık 328.500 BTC. - 2024 sonrası: Yıllık ~164.250 BTC. [İlgili: halving]
Ethereum tarafında EIP-1559 (Ağustos 2021) ve The Merge (Eylül 2022) ile birlikte dolaşımdaki arzın dinamikleri köklü değişti:
- PoW dönemi: Yıllık ~%4-5 enflasyon. - The Merge sonrası: Yıllık ~%0,5 net enflasyon (validator ödülleri − yakılan ETH). - Yoğun aktivite dönemleri: Net deflasyonist (yakılan > basılan).
Bu değişim, ETH'yi "ultra sound money" olarak tanımlanmasına yol açtı.
Memecoin'lerde dolaşımdaki arz çok yüksek olabilir (trilyonlarca token). Shiba Inu yaklaşık 589 trilyon token dolaşımdadır; bu nedenle SHIB'in tek bir dolar olması matematiksel olarak imkansızdır.
Önemli Kavramlar
- Total Supply: Mevcut tüm tokenler. - Max Supply: Kod ile belirlenmiş üst limit. - FDV (Fully Diluted Valuation): Max supply × fiyat. [İlgili: market-cap] - Token Burn: Tokenleri kalıcı olarak yakma. - Vesting Schedule: Token serbest bırakma takvimi. - Inflation Rate: Yıllık arz artış oranı.
Pratik Örnek veya Kullanım
Bitcoin (Kasım 2024):
- Dolaşımdaki Arz: 19.800.000 BTC - Max Supply: 21.000.000 BTC - Çıkarılması Kalan: 1.200.000 BTC (~%5,7) - Yıllık Yeni Arz: ~164.250 BTC (≈%0,83 enflasyon)
Bitcoin'in 2140 yılı civarında son BTC çıkarılacaktır; o tarihten sonra madenciler sadece işlem ücretleri ile çalışacak.
Yeni Bir Token Örneği:
"ABC Token" — Max Supply 1 milyar adet:
- Lansman anında dolaşımda 100 milyon (%10). - Takım payı 200 milyon (1 yıl cliff + 4 yıl vesting). - Yatırımcı payı 250 milyon (6 ay cliff + 2 yıl vesting). - Treasury 200 milyon (DAO oylaması ile dağıtılacak). - Likidite ve airdrop 150 milyon. - Madencilik/staking emisyonu 100 milyon (5 yılda).
Yatırımcı bu yapıyı görerek, gelecek 2-4 yılda %900 arz artışı olacağını ve fiyat baskısı oluşabileceğini analiz edebilir. Token unlock takvimini takip etmek riskli yatırımı yönetmenin temel yollarından biridir.
İlgili Terimler ve Sonraki Adımlar
Dolaşımdaki arz kavramını daha iyi kavramak için Piyasa Değeri, Tokenomics, Halving ve Bitcoin kavramlarını incelemenizi öneririz.
[İlgili: market-cap] [İlgili: tokenomics] [İlgili: halving] [İlgili: bitcoin] [İlgili: all-time-high]