Stellar'ın Protokol 30 Bell Yükseltmesi Testnette Canlıya Alındı, 23 Kasım'da Oylama

Bell, Testnette Canlıya Alındı

Stellar (XLM), Bell kod adını taşıyan Protokol 30 yükseltmesini testnette (test ağı) devreye aldı ve doğrulayıcılar (validator), yükseltmenin ana ağa taşınması için 23 Kasım Pazartesi günü saat 17:00 UTC'de oylamaya girecek. Testnet aktivasyonu, 3 Kasım Salı günü aynı saatte yapılan doğrulayıcı oylamasının ardından gerçekleşti; Stellar Development Foundation bunu resmi duyurusunda doğruladı. Üretim ağındaki aktivasyon ise önümüzdeki oylamadan onay çıkmasına bağlı. Bell, CAP-84, CAP-87 ve CAP-88 kapsamında onaylanmış üç değişikliği tek pakette topluyor: akıllı sözleşmelerin (smart contract) müşteri adreslerini ele alışı, sözleşme içi kriptografik imzaların doğrulama yöntemi ve blockchain'in her defter (ledger) kapanış anını kaydetme biçimi. Vakıf, 20 Ekim Salı günü yayımladığı geliştirici duyurusunda sürümü aynı anda üç alana zemin hazırlayan bir adım olarak konumlandırdı: işletmelerin akıllı hesaplar üzerinden müşteri fonlarını yönetmesi, kuantuma dayanıklı güvenlik ve gelecekteki yükseltmelerde daha hızlı işlem işleme. Yazılım tarafı zaten tamamlandı. Protokol 30 ile uyumlu Stellar (XLM) Core, Horizon, RPC ve Galexie sürümleri yayımlandı; vakfın 23 Ekim Cuma tarihli yükseltme rehberi, geliştirici sürümleri arasında JavaScript SDK v17.3.0, Go SDK v0.8.0 ve Soroban Rust SDK'nın bir sürüm adayını saydı. Doğrulayıcılardan ana ağ oylamasından önce Stellar Core v30.0.0 sürümünü kurmaları istendi. Borsa, cüzdan sağlayıcıları ve diğer altyapı operatörlerinden de aktivasyon öncesi entegrasyonlarını yeni adres formatına ve defter verisi değişikliklerine hazırlamaları bekleniyor. Yapılan oylama, Stellar ağının bu yıl planladığı en etkili sürümlerden birinin kaderini belirleyecek; vakıf, oylamaya kadar hazırlıkları geliştirici topluluğu ve doğrulayıcı kanalları üzerinden koordine ediyor.

Muxed Adresler ve Kuantuma Hazır İmzalar

CAP-84, borsaların ve saklama hizmeti sağlayıcılarının (custodian) ilk hissedeceği değişiklik. Muxed sözleşme adreslerini devreye alan bu madde, bir işletmenin çok sayıda müşteriye ait fonları tek bir akıllı sözleşme üzerinden yönetmesini sağlıyor. Stellar (XLM) daha önce muxed hesapları destekliyordu; bu sayede borsalar ve ödeme sağlayıcıları farklı müşterilerden gelen depozitoları tek hesapta toplayabiliyor, kullanıcıları ise ayrı kimlik tanımlayıcılarıyla ayırt ediyordu. Harcama yetkilerini programlanabilir sözleşmelerle kontrol eden akıllı hesaplarda ise aynı imkan yoktu; bu modeli kullanan işletmeler müşteri bakiyelerini ayırt etmek için genellikle ayrı sözleşmeler dağıtmak zorunda kalıyordu. CAP-84 ile bir sözleşme adresi, 64 bitlik bir tanımlayıcı taşıyor ve her kullanıcı için ayrı sözleşme kurmadan hedeflenen müşteriyi isimlendiriyor. Yeni adresler W harfiyle başlıyor ve M harfiyle başlayan mevcut muxed hesap adreslerinden ayrışıyor. Bu adreslere yapılan bir aktarım altta yatan sözleşmeye ulaşıyor, müşterinin tanımlayıcısı ise transfer olayına (event) işleniyor. Vakfa göre borsalar, ödeme sağlayıcıları ve saklayıcılar bu tasarımı, milyonlarca kullanıcı için ayrı sözleşme dağıtmadan depozitoları akıllı hesaplar üzerinden yönetmek için kullanabilir. CAP-87, Soroban akıllı sözleşme ortamında ML-DSA imzalarının doğrulanmasını destekliyor. ML-DSA, ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'nün (NIST) 2024'te standartlaştırdığı post-quantum (kuantum sonrası) dijital imza algoritması; Ed25519 dahil bugün Stellar'ın kullandığı eliptik eğri şemalarının aksine, yeterince güçlü kuantum bilgisayarların saldırılarına dayanacak şekilde tasarlandı. Doğrulama, ML-DSA imzalarının geleneksel imzalardan belirgin şekilde daha fazla işlem gücü istemesi nedeniyle Stellar Core üzerinden yürütüyor ve Protokol 30, algoritmanın güvenlik seviyelerine karşılık gelen üç doğrulama fonksiyonu sunuyor. Bu özellik, Stellar'ın Kuantum Hazırlık Planı'nın zincir üstü bileşenlerinin ilki; ancak ağ düzeyindeki işlem imzaları, gelecekteki bir yükseltmeye kadar Ed25519'da kalıyor. CAP-88 ise defter kapanış zamanlarının kaydedilme biçimini değiştiriyor: tam saniyelerden milisaniye çözünürlüklü zaman damgalarına geçiliyor ve ağın bir saniyenin altındaki aralıkları hedeflemesini engelleyen kısıt kaldırılıyor. Kapanış süreleri hemen kıalmıyor; Stellar Core geliştiricileri daha hızlı işlem üzerinde şimdiden denemeler yapıyor.

Ana Ağ Oylamasına Üç Hafta

Bell, son aylarda entegrasyon üstüne entegrasyon ekleyen bir ağa geliyor: VIA Labs, Ekim sonunda köprü protokolü entegrasyonuyla Stellar ile Ethereum'u birbirine bağladı; Curve, StableSwap'i Stellar ana ağı üzerinde, ilk EVM dışı dağıtımı olarak yayına aldı; Securitize ise ağı, tokenize varlıklar için 17. zincir olarak listesine ekledi. Aynı ağ, 23 Ekim'de 14,16 milyon işlem gerçekleştirdi. Bizim okumamız şu: asıl geçit oylama. Kod yazıldı, yayımlandı ve testnette çalışıyor; geriye doğrulayıcı konsensüsü ve bunun tetikleyeceği operatör göçü kalıyor. W formatlı adresler, ML-DSA harcama kontrolleri ve milisaniye hassasiyeti, üretim konsensus mekanizması layer 1 bunları çalıştırmaya başlayana kadar anlam kazanmaz ve göç işinin yükü borsalarla cüzdan sağlayıcılarında. Doğrulayıcılar 23 Kasım'da saat 17:00 UTC'de onay verirse Bell, sonraki tüm Stellar yükseltmelerinin üzerine kurulacağı temel haline gelir; geri çekilirlerse değişiklikler testnette bekletilir.