SözlükKavram
Emir Defteri (Order Book) Nedir?
Emir defteri (order book), bir borsada belirli bir varlık için bekleyen alış (bid) ve satış (ask) emirlerinin fiyata göre sıralanmış canlı listesidir. Borsanın eşleştirme motoru, alıcı ile satıcının fiyatları buluştuğunda bu emirleri birbiriyle eşleştirerek işlemi gerçekleştirir.
Son güncelleme Kaynaklar
Emir defteri nasıl çalışır?
Emir defteri iki taraftan oluşur:
- Alış tarafı (bid): Varlığı almak isteyenlerin emirleri. En yüksek alış fiyatı en üstte yer alır.
- Satış tarafı (ask): Varlığı satmak isteyenlerin emirleri. En düşük satış fiyatı en üstte yer alır.
Her satırda bir fiyat seviyesi ve o seviyede bekleyen toplam miktar görünür. En yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı arasındaki farka spread (makas) denir. Spread ne kadar darsa, alıcı ve satıcıların fiyat konusunda o kadar uzlaştığı ve piyasanın o kadar likit olduğu kabul edilir.
Eşleştirme: Borsanın eşleştirme motoru emirleri genellikle fiyat-zaman önceliğiyle işler: daha iyi fiyatlı emir önce, aynı fiyattaki emirlerden ise önce gelen önce eşleşir. Bir alış emri en düşük satış fiyatına ulaştığında işlem gerçekleşir ve eşleşen miktar defterden düşülür.
Limit emir ve piyasa emri
Emir defterinin nasıl dolduğu ve boşaldığı emir türlerine bağlıdır:
| Emir türü | Ne yapar? | Emir defterine etkisi |
|---|---|---|
| Limit emir | Belirtilen fiyattan veya daha iyisinden alır/satar | Hemen eşleşmezse deftere eklenir ve likidite sağlar (maker) |
| Piyasa emri | Mevcut en iyi fiyatlardan hemen alır/satar | Defterdeki emirleri tüketir, likidite alır (taker) |
| Stop emri | Fiyat belirli bir seviyeye gelince tetiklenir | Tetiklenene kadar görünür defterde yer almaz |
Büyük bir piyasa emri, en iyi fiyattaki miktardan fazlaysa bir sonraki fiyat seviyelerine de ilerler. Bu durumda ortalama işlem fiyatı, ekranda görülen fiyattan kötü olur; bu farka kayma (slippage) denir. Birçok borsa, deftere likidite ekleyen maker emirlerine, likidite alan taker emirlerinden daha düşük komisyon uygular. Profesyonel piyasa yapıcılar iki tarafa da sürekli limit emir koyarak defteri derinleştirir.
Emir defteri nasıl okunur?
- Piyasa derinliği: Belirli bir fiyat aralığında bekleyen toplam alış ve satış miktarıdır. Derin bir defterde büyük emirler fiyatı az oynatır; sığ bir defterde küçük emirler bile sert fiyat hareketlerine yol açabilir.
- Derinlik grafiği: Alış ve satış taraflarının kümülatif miktarını gösteren grafik, defterin iki tarafı arasındaki dengeyi görselleştirir.
- Duvarlar: Belirli bir fiyatta biriken çok büyük emirler, destek veya direnç gibi yorumlanabilir. Ancak bu emirler istenildiği an iptal edilebilir; bazıları piyasayı yönlendirmek için konulup geri çekilir (spoofing).
- Gerçekleşen işlemler: Emir defteri bekleyen emirleri gösterir; gerçekleşmiş işlemler ayrı bir işlem geçmişi akışında listelenir.
Teknik analizde kullanılan destek ve direnç seviyeleri geçmiş fiyat hareketlerinden çıkarılır; emir defteri ise o anki bekleyen talebi gösterir. İkisi birlikte okunabilir ama biri diğerinin yerini tutmaz.
Emir defteri ile AMM arasındaki fark
Merkezi borsalar ve bazı zincir üstü borsalar emir defteri modeliyle çalışır. Birçok merkeziyetsiz borsa (DEX) ise emir defteri yerine otomatik piyasa yapıcı (AMM) kullanır: alıcı ve satıcı birbirini beklemez, bunun yerine bir likidite havuzuyla işlem yapar ve fiyatı havuzdaki varlıkların oranını belirleyen bir formül hesaplar.
| Emir defteri | AMM | |
|---|---|---|
| Fiyatı ne belirler? | Bekleyen alış ve satış emirleri | Havuzdaki varlık oranı ve formül |
| Likiditeyi kim sağlar? | Limit emir veren kullanıcılar ve piyasa yapıcılar | Havuza varlık yatıran likidite sağlayıcılar |
| Karşı taraf | Başka bir kullanıcının emri | Akıllı kontrat havuzu |
Sıkça Sorulan Sorular
Emir defterinde bid ve ask ne demek?
Bid, alıcıların vermeye hazır olduğu fiyattır; ask, satıcıların istediği fiyattır. En yüksek bid ile en düşük ask arasındaki fark spread olarak adlandırılır.
Spread neden önemlidir?
Spread, anında alıp satmanın örtük maliyetidir. Dar spread likit bir piyasaya, geniş spread ise az işlem gören ya da oynak bir piyasaya işaret eder.
Piyasa derinliği nedir?
Belirli bir fiyat aralığında bekleyen toplam alış ve satış emri miktarıdır. Derinlik arttıkça büyük emirler fiyatı daha az etkiler ve kayma azalır.
Emir defterindeki büyük emirler güvenilir mi?
Her zaman değil. Büyük emirler istenildiği an iptal edilebilir; bazıları yalnızca piyasayı yanıltmak için konulup geri çekilir. Bu yüzden tek başına destek veya direnç kanıtı sayılmaz.
Merkeziyetsiz borsalarda emir defteri var mı?
Bazılarında var, ancak birçoğu otomatik piyasa yapıcı (AMM) modeliyle çalışır. AMM'de işlem, başka bir kullanıcının emriyle değil, bir likidite havuzuyla yapılır.