Likidasyon (Liquidation) Nedir?

Likidasyon nasıl çalışır?

Kaldıraçlı bir pozisyon açıldığında yatırımcı, pozisyon değerinin yalnızca bir kısmını teminat (marj) olarak yatırır. Borsa, pozisyonun açık kalabilmesi için teminatın asgari bir seviyenin, yani bakım marjının üzerinde kalmasını ister.

Fiyat pozisyon aleyhine hareket ettikçe zarar teminattan düşülür. Teminat bakım marjına indiğinde pozisyonun likidasyon fiyatına ulaşılmış olur ve borsa pozisyonu piyasada kapatır. Birçok borsa bu hesapta tek bir işlem fiyatını değil, birkaç piyasanın fiyatlarından türetilen mark fiyatını kullanır; böylece anlık bir fiyat sıçraması tek başına likidasyona yol açmaz.

Kaldıraç ve likidasyon mesafesi: Kaldıraç arttıkça teminat pozisyona oranla küçülür ve likidasyon fiyatı giriş fiyatına yaklaşır. Kabaca, 10 kat kaldıraçlı bir long pozisyon fiyatın yaklaşık %10'dan biraz az düşmesiyle, 50 kat kaldıraçlı bir pozisyon ise yaklaşık %2'den az düşüşle likide olabilir; tam seviye bakım marjı ve ücretlere göre değişir.

Kısmi likidasyon, sigorta fonu ve ADL: Bazı borsalar pozisyonun tamamı yerine bir kısmını kapatarak marjı yeniden sağlamaya çalışır. Likidasyon, teminatın kalanından daha kötü bir fiyattan gerçekleşirse açık, borsanın sigorta fonundan karşılanır. Sigorta fonu yetmezse bazı borsalar kârlı karşı pozisyonları otomatik olarak küçülten otomatik kaldıraç azaltma (auto-deleveraging, ADL) mekanizmasını devreye sokar.

Marj çağrısı ile likidasyon farkı

Geleneksel aracı kurumlarda teminat yetersiz kaldığında önce marj çağrısı (margin call) yapılır: yatırımcıdan ek teminat yatırması veya pozisyonu küçültmesi istenir; yatırmazsa kurum pozisyonu kapatabilir. Kripto türev borsalarında süreç çoğunlukla otomatiktir ve piyasa 7/24 açık olduğu için uyarı ile kapanış arasındaki süre çok kısa olabilir. Yatırımcının ek teminat eklemesi, likidasyon fiyatını uzaklaştırır.

DeFi'de likidasyon

DeFi borç verme protokollerinde kullanıcı, bir varlığı teminat olarak kilitleyip başka bir varlığı borç alır. Teminatın değeri borca oranla belirlenen eşiğin altına inerse (teminat oranı düşerse) pozisyon likide edilebilir hâle gelir.

Bu durumda likidasyonu protokol değil, üçüncü taraf likidatörler yapar: borcun bir kısmını geri öder ve karşılığında teminattan indirimli bir pay (likidasyon bonusu) alır. İşlem akıllı kontrat kurallarıyla otomatik yürür; fiyat verisi oracle'lardan gelir. Aave gibi protokoller bu modeli kullanır. Teminat olarak dalgalı bir kripto varlık kilitlendiğinde, sert düşüşler zincirleme likidasyonlara neden olabilir.

Likidasyon zinciri nedir?

Likide edilen pozisyonlar piyasa emirleriyle kapatılır. Aynı yönde çok sayıda kaldıraçlı pozisyon varsa, ilk likidasyonların yarattığı satış (ya da alış) baskısı fiyatı daha da iter ve yeni likidasyonları tetikler. Bu zincirleme etki, kısa sürede sert fiyat hareketlerine yol açabilir. Long'ların toplu likide olmasına "long squeeze", short'ların toplu kapanmasına "short squeeze" denir. Fonlama oranı ve açık pozisyon verileri, bu tür yığılmaları izlemek için kullanılır.

Likidasyon riski nasıl azaltılır?

• Daha düşük kaldıraç kullanmak, likidasyon fiyatını uzaklaştırır.
• Pozisyon açmadan önce likidasyon fiyatını hesaplamak ve bunu stop-loss ile birlikte planlamak.
• İzole marj kullanarak zararı tek bir pozisyonla sınırlamak; çapraz marjda tüm hesap bakiyesi risk altındadır.
• Fonlama ödemelerinin ve ücretlerin zamanla teminatı azalttığını hesaba katmak.
• DeFi'de teminat oranını eşiğin belirgin biçimde üzerinde tutmak.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.