ABD Anthropic’e Fable ve Mythos’u Kapattırdı; SpaceX’in 75 Milyar Dolarlık Halka Arzı Tokenlaştırılmış Hisseleri Böldü

Kripto Haberleri

Tam 51.993 Amerikalıyla yapılan kapsamlı bir ankette, kamuoyunun yapay zekâya (artificial intelligence) bakışındaki derin kararsızlık gözler önüne serildi: en büyük endişe yüzde 64 ile işini kaybetme korkusuyken, en büyük umut kanser gibi hastalıklara çare bulunması oldu. İstihdam kaygısı her eyalette başı çekti; oran Iowa’da yüzde 71’e çıkarken Mississippi’de yüzde 57’ye geriledi ve parti çizgilerini aştı. Dikkat çeken bir ayrıntı, yapay zekâyı her gün kullananların kaygısının kullanmayanlara kıyasla çok daha düşük olması: yüzde 54’e karşı yüzde 70. Bunu yüzde 56 ile bilişsel bağımlılık, yüzde 52 ile yanlış bilgi endişesi izledi. En çarpıcı sonuç ise, katılımcıların yalnızca yüzde 15’inin yapay zekâ şirketlerinin bu teknolojiyi sorumlu biçimde yönlendireceğine güvenmesiydi — ankette ölçülen tüm kurumlar arasındaki en düşük puan.

Bu kaygının somut bir veri zemini var. Yalnızca mayıs ayında 38.579 işten çıkarma yapay zekâyla ilişkilendirildi; bu, ayın toplamının yaklaşık yüzde 40’ına denk geliyor. 2026 yılında bugüne dek otomasyona bağlanan işten çıkarma sayısı ise 87.714’e ulaşarak, teknolojiye atfedilen ve tüm 2025 yılında 54.836 olan rakamı şimdiden geride bıraktı. Baskı Washington’a kadar uzandı; Senatörler Elizabeth Warren ve Bernie Sanders, çalışanların korunması için Kongre’ye çağrıda bulundu. Herkes aynı telaşı paylaşmıyor: Amazon’un kurucusu Jeff Bezos yerinden etme anlatısını reddediyor ve aksine işgücü kıtlığı öngörüyor — üstelik yapay zekâ girişimi Prometheus, 41 milyar dolarlık değerleme üzerinden 12 milyar dolar topladığı sırada.

Buna paralel bir tırmanışla ABD hükümeti cuma günü acil bir ihracat kontrolü talimatı yayımlayarak Anthropic’in en gelişmiş iki modeli Claude Fable 5 ve Claude Mythos 5’e erişimi, şirketin kendi çalışanları dâhil tüm yabancı uyruklular için derhal askıya almasını emretti. Olası bir güvenlik aşımına (jailbreak) ilişkin ulusal güvenlik gerekçesine dayanan talimatın kapsamı o denli genişti ki, Anthropic uyumu güvence altına almak için modelleri tüm müşteri tabanına kapattı. Modeller yalnızca birkaç gün önce piyasaya sürülmüştü. Daha az koruma katmanına sahip ve siber güvenlik açıklarını ortaya çıkarmakta özellikle yetenekli olan Mythos 5 ise yalnızca dar bir seçkin ortak grubuna sunulmuştu.

Anthropic talimata uydu ancak bulguya açıkça itiraz ederek bunu bir aşırıya kaçma olarak nitelendirdi. Şirket, hükümetin yalnızca sözlü kanıt sunduğunu — esasen modelden bir kod tabanını okumasını ve yazılım kusurlarını gidermesini istemekten ibaret, evrensel olmayan dar bir açık olduğunu — ve aynı yeteneğin OpenAI’nin GPT-5.5’i dâhil rakip sistemlerde zaten yaygın biçimde bulunduğunu savundu. Firma, böyle bir ölçütün sektörün geneline uygulanması hâlinde tüm yeni öncü model dağıtımlarının fiilen duracağı uyarısında bulunarak, talimatın tehlikeli bir emsal oluşturduğunu yazdı. Anthropic’in diğer modellerine erişim etkilenmedi; şirket askıya alınan modelleri yeniden devreye almak için çalıştığını belirtti.

Piyasalar ise tarihin en büyük halka arzına kilitlendi. SpaceX, ilk halka arzını 11 Haziran’da hisse başına 135 dolardan fiyatlayarak 75 milyar dolar topladı; cuma sabahı Nasdaq’ta 150 dolardan açıldı ve ardından 164 dolara tırmandı. Bu çıkış, kripto cephesinden de anında ilgi gördü: bireysel yatırımcılar SpaceX pozisyonunu yalnızca geleneksel Nasdaq hisseleri üzerinden değil, Solana üzerinde geri alınabilir bir token, çok sayıda borsada izleyici sertifikaları, bir cüzdan abonelik kampanyası ve sürekli vadeli işlem (perpetual futures) sözleşmeleri aracılığıyla da edinebildi — tek bir hisse adı etrafında hem geleneksel hem zincir üstü rayların çarpıcı bir buluşması.

İşte bu buluşma, tokenlaştırılmış hisselerdeki ilk büyük çatlağı gözler önüne serdi: herkes aynı adı alıp satabiliyor, ama herkes aynı şeye sahip olmuyor. Blok zinciri tarafında Backpack Securities’in SPCX tokeni, saklamada tutulan gerçek bir hisseyle 1:1 teminatlandırılıyor ve düzenlemeye tabi ACATS/DTCC rayları üzerinden dayanak hisseye dönüştürülebiliyor. Buna karşılık bazı borsalardaki xStocks izleyici sertifikaları, ne ortaklık ne de oy hakkı taşıyor; teminatları her zaman dayanak hisselerden oluşmayabiliyor. DEX tarafında ise Hyperliquid’in nakit uzlaşmalı sürekli vadeli işlemleri şirket üzerinde hiçbir hak doğurmuyor — dört ürün, alıcılar için dört çok farklı hukuki gerçeklik.

Bir bütün olarak bu gelişmeler tek bir ekseni çiziyor: yapay zekâ ve tokenlaştırma, mülkiyeti, kontrolü ve hesap verebilirliği yönetmesi gereken çerçevelerin önünde koşuyor. En net birincil kaynak sinyali bizzat SpaceX listelenmesinden geliyor. Aracı kurumun resmî yatırımcı açıklama belgesine göre, Solana üzerinde başlatılan SPCX tokeni tam olarak Nasdaq çıkışıyla aynı ana denk gelecek şekilde zamanlandı; böylece yeni listelenen bir hisse ilk kez ilk günden eşzamanlı bir zincir üstü piyasaya sahip oldu, hisseler 135 dolardan fiyatlanırken cuma sabahı işlemler 150 dolardan başladı. Gerek DeFi altyapısı gerekse yükselen AMM mecraları açısından COINOTAG, bu geri alıma dayalı modeli, gerçek ortaklık haklarını salt fiyat pozisyonundan ayıran güvenilir ölçüt olarak görüyor.