dolar neden yükseliyor

Dolar Neden Yükseliyor?

Güncellenme Tarihi

Dolar Neden Yükseliyor? Bu yazımızda son günlerde çok fazla merak edilen “dolar neden yükseliyor” sorusuna ekonomik her açıdan cevap olmaya çalışacağız.

Dolar Neden Yükseliyor: Ana Etmenler

Türkiye ekonomisinde geçmişten bugüne öne çıkan ”dolar” meselesini inişleriyle, çıkışlarıyla, farklı yönleriyle olabildiğince basitleştirilmiş bir halde Dolar Neden Yükseliyor? başlığı altında anlatmaya çalışacağım. Ekonomi, maliye, finans vb. alanlar oldukça kafa yorucu ve etkenler zinciriyle bağlanmış konular içerir. Dolayısıyla bu yazımda dolar kuru meselesini Dolar Neden Yükseliyor? başlığı altında anlaşılır kılmaya çalışacağımı ve basitleştireceğimi belirtmek isterim. Öncesinde bilmeniz gereken bazı kavramları tanımlamak gerekiyor:

unnamed 1
  • likidite : Kolaylıkla paraya çevrilebilecek mallardır. Hisse senedi, altın vb.
  • sermaye piyasası : Yatırımcıların, birikimlerini getiri beklentisiyle yatırım araçlarında kullandığı piyasadır.
  • cari açık: Ülkenin ithalat ve ihracatı arasındaki farkı, ticari açığıdır.
  • ithalat ve ihracat : İthalat dışardan mal alımı, ihracat dışarıya mal satımıdır.
  • Ar-Ge : ”Araştırma ve Geliştirme”nin kısaltmasıdır.

Dünyada ve Türkiye’de Dolar Kurunun Durumu

Geçtiğimiz günlerde Türkiye’de dolar kuru son 10 yılın en yüksek değerlerinden birine ulaştı. Fakat dünya ekonomisindeki durumunda Euro ve Sterlin gibi para birimleriyle kıyaslayınca doların uzun dönemler değer kaybettiğini gözlemliyoruz. Ve burada dikkat edilmesi gereken bir nokta da Türkiye’de dolar çok hızlı bir şekilde değer kazanırken dünyada değer kazanmasının çok yavaş ; kazandığı değerin de az olmasıdır. Aşağıda Dolar neden yükseliyor sorusunu son günlerde sık sık duyma sebebimiz var, dolar kuru. Dolar kuru “dolar neden yükseliyor“u doğuruyor.

Şimdi son 10 yılın grafiğiyle Türkiye’deki doların yükselme hızına ve değerlerine bakalım.

Dolar Neden Yükseliyor
10 yıl içindeki TRY-USD değerleri

Bu grafiği incelediğimizde doların 2011 öncesinden bugüne bir artış patlaması yaşadığını görüyoruz. 10 yıl gibi uzun bir sürede bu durumun normal olabileceğini hatasına düşebilirsiniz. O yüzden dolar neden yükseliyoru iyi bir şekilde anlayabilmek için bir de Dolar-Euro kıyaslamasına bakalım.

Dolar Neden Yükseliyor
Euro-Dolar Kıyaslaması

Buradaki grafiği incelediğimizde TRY-USD grafiğinden farklı olarak değerlerin çok az değiştiğini görüyoruz. Grafiğin solundaki 0.75, 0.85 gibi para değerlerine baktığımızda bunu anlıyoruz.

Dolar-Türk Lirası kıyasında 10 yılda 6 TL’lik bir fark oluşurken Euro-Dolar kıyasında bu fark yaklaşık 0.20 Euro oluyor.

Dolar Neden Yükseliyor?

Peki Dolar neden yükseliyor? Doların Türkiye’de 10 yılda ne kadar çok yükseldiğini grafiklerde gördünüz. Şimdi bu yükselişin veya düşüşün etkenlerine göz atalım:

  • İç Etkenler : Ülkenin ihracat ve ithalat durumu, üretim, ülkedeki faiz oranı, istihdam…
  • Dış Etkenler : Yabancı yatırımcılar, dünya merkez bankaları faiz oranları, global krizler, ambargo, dış politikadaki tutumlar…

1- İthalat ve İhracat

Dolar Neden Yükseliyor
Türkiye’nin 2019-2020 yılı ithalat ve ihracat durumu

Tabloyu incelediğimizde toplam ihracatın 2020 Ocak’ta %6.4 arttığını görüyoruz. Evet bu olumlu bir durum gibi görünüyor. Fakat toplam ithalat hacmine baktığımızda da bir artış söz konusu ve bu artış %18’lik bir oranla ihracatta büyümenin 3 katı kadar. Böylece cari açık daha da artıyor. Cari açığın dolar neden yükseliyor sorusunu nükse etmesini şöyle bir örnekle açıklayalım:

”Cebinize 100 lira para giriyorken siz 110 liralık harcama yapıp borçlanıyordunuz. Daha sonra cebinize giren para artış yaşayarak 150 lira oldu. Bu sefer de siz 200 liralık harcama yapmaya başladınız. Bu durumda dışardan cebinize gelen para artarken sizin harcamalarınız daha da artıyor ve cari açık büyüyor. Doğru olan cebinize giren para artarken dışarıya giden paranın sabit kalması veya azalmasıdır. Böylece ekonominiz büyüyebilir, diğer türlü ekonomi hacminiz küçülür. Cebinize giren paranın olağan artması için de dışarıya bir şeyler satmanız gerekir.”

Dolar Neden Yükseliyor
2009-2018 yılları ihracat ve ithalat oranları

Bu grafikte de yıllar içerisindeki ihracat ve ithalat değişimlerini görüyoruz. Evet ihracatta bir artış söz konusu fakat diğer yandan ithalat arayı açarak artıyor. Mesela 2009 yılındaki cari açık yaklaşık 40 milyar dolar iken 2018 yılı Şubat ayında yaklaşık 80 milyar dolarla 2 katına çıkmış.

Peki ithalat ile ihracat arasındaki bu açıklık doları nasıl etkiler, nasıl azaltılabilir, neler yapılmalıdır?

NASIL ETKİLER

  • Türkiye, dış ticarette doğal olarak dolar ile alışveriş yapmaktadır.
  • Dolayısıyla dışarıdan ürün alırken dışarıya sunabilecek bir üretim yoksa ithalat ihracattan fazla olur.
  • Bu cari açığın hacmi büyüdükçe yurda dolar girmesi gerekirken yurttan fazlasıyla dolar çıkar. Bundan ötürü piyasadaki dolar azalır, TL miktarı artar. Çünkü dolar ile ticaret yapman için elindeki TL’yi dolara çevirmen gerekir.
  • Ve bu durum TL’nin değer kaybetmesine, doların da yükselmesine neden olur.

NASIL AZALTILIR

  • Eğer ithalat oranları azaltılarısa ihracat sabit kalsa dahi dışarıya çıkan dolar miktarı azalacağından piyasadaki TL miktarının artması azaltılır.
  • Hiçbir zaman ithalat sıfıra inmez. Elbette ki dışarıdan ihtiyacımız olan ürün ve malları alacağız fakat bu oranı düşük ve ihracatın altında tutmak önemlidir.
  • İhracatın artıp ithalatın azalması ve denge durumuna gelinmesi için dışarıya mal satıp ülkeye döviz girmesi gerekir.

NE YAPILMALIDIR

  • Her şeyden önce ihraç edilecek malların üretimi yapılmalı, seri bir şekilde devam ettirilmelidir.
  • Son zamanlarda savunma sanayideki ve Ar-Ge çalışmalarıyla yerli ve milli teknolojik ürünlerdeki artışlarla ihracatın artması kaçınılmazdır.
  • Ar-Ge, seri üretim, sanayileşme etkenleri ihracat için çok önemlidir.
  • Yapmamız gereken şey çok net: Dışarıdan fazla fazla son model telefon, araba, PC vb. ürünleri almak yerine bunların üretimini yapıp dışarıya satmaktır. Ve bu uzun vadeli bir çözümdür.
Dolar Neden Yükseliyor

2- Faiz Oranları

Bu başlık altında hem TCMB (T.C. Merkez Bankası) hem de başta FED (ABD Merkez Bankası) olmak üzere dünyadaki başlıca merkez bankalarının faiz oranlarını ve bu oranların dolar kuruyla bağlantısını çözümleyeceğiz. Dolar neden yükseliyor anlayabilmek için faiz oranları bir hayli önemli.

Dolar Neden Yükseliyor

Yan taraftaki tabloda birçok ülkenin belirlemiş olduğu faiz oranları görülmekte. Bizim için FED ve TCMB oranları çok önemli. Merkez Bankası Türkiye’deki faiz oranının %8 olmasının ideal olduğunu daha önce belirtmişti.

2013 yılında FED, piyasaya çok düşük faizlerle dolar sürme kararı aldı. Bunun sonucunda ABD’deki yatırımcılar bundan faydalanarak yatırıma müsait ülkelere yöneldi. Bunlardan biri de bizim ülkemizdi. Ülkeye giren döviz ve yapılan yatırımlarla ciddi bir kamu geliri elde edildi. Ve bu yatırımların artarak devam etmesi 2016 yılına kadar oldu.

2013 yılından itibaren yatırımlardan ve dövizden gelen gelirlerin Ar-Ge, sanayi, modern tarım gibi üretici fonksiyonlara harcanması gerekirken çoğunlukla inşaat sektörüne harcanıldı. Bu durumda yollar, konutlar vb. ulaşım ağları doğrudan ihracatta kullanılamayacağından bu kamu yatırımı ihracatı pek etkilemedi. Ancak son yıllarda savunma sanayii ve Ar-Ge neticeleriyle ihracatlık ürün elde edebildik. Burada FED faiz oranının düşük olması yatırımcıya iş kurma imkanı verdi ve ülkemizdeki yatırımcıların bize kattığı değerleri pek iyi değerlendiremedik.

Peki tekrar yatırımcıları ülkeye çekmek için ne yapabiliriz?

Bunda dış politikadaki tutumların ve ülke içi siyasi durumun çok büyük etkisi vardır. Çünkü dış politikada iyi anlaştığımız ülkelerin yatırımcılarıyla da iyi ilişkiler kurabiliriz. Nitekim herhangi bir ülkeyle ilişkilerimizin bozuk olması durumunda o ülkenin iş adamlarının yatırımları bize değil farklı ülkelere kayacaktır. Yine ülke içindeki refah durumu ve ülkenin iç işlerinde izlediği vergi vb. politikalar da yatırımcının dikkat ettiği konulardır. Gündeme bakacak olursak Türkiye’nin birçok Avrupa ülkesine geçen haftalarda yardımlar göndermesi iyi ilişkiler kurmak adına önemlidir. Bunların neticesinde yabancı yatırımlar artış gösterebilir diye tahmin ediyorum.

Dolar Neden Yükseliyor

TCMB’nin optimum faiz oranını %8 olarak açıkladığından bahsetmiştik. Bu faiz oranının düşürülmesi durumunda insanlar kolayca para çekip piyasayı canlandıracaktır. Fakat bu oran çok düşük olursa fazla zenginleşme olacak, üretkenlik azalacaktır.

3- Enflasyon ve Deflasyon

Dolar neden yükseliyor anlayabilmek için bir de Enflasyon ve Deflasyon ikilisi var. Enflasyon, fiyatlar genel düzeyinin sürekli ve etkileyici biçimde artışı demektir. Bir ülkede yıllık enflasyon %2 ve altında ise bu idealdir. Bu oranların olduğu ülkelerde gelir artışı neticesinde bu artışı üreticiye yansıtmak iyi enflasyondur. Örneğin kilosun 1 TL’den alınan domatesi gelirler arttığında üreticinin de kalkınması için domatesin 1.20 TL’den alınması iyi bir enflasyondur. Bu durum alım gücünü etkilemez. Fakat bu oranın yüksek olması durumu tüketiciyi fazla etkiler. Alım gücü düşer. Kişinin geliri sabitken enflasyonun yüksek olması alım gücünü zayıflatır. Bu da kötü anlamda enflasyondur.

Dolar Neden Yükseliyor

Ülkeye karşılığı olmayan döviz ve altın miktarının girişinin artması, para arzının artması, üretimin doğal kaynaklara ya da farklı bir nedene bağlı olarak azalması da enflasyon oranını etkileyen sebepler arasındadır.

Enflasyonun tam tersi olan deflasyon, sürekli fiyat düşüşüdür. Fakat diğer yandan fiyat artışlarını azaltmak, durdurmak ve enflasyona eğilimi karşısında fiyatları düşürmeyi amaçlayan bir yöntem bütünüdür. Yalnız bunun dengesi kurulmadığında da alım gücü artarken üreticiler zarar edip batabilir, bu da ciddi işsizlik durumları doğurur. Bunun en önemli örneği Japonya’dır.

Dolar Neden Yükseliyor
(Enflasyonun negatif yönlüsü deflasyondur.)

Bunların yanında tabi ki global krizler, pandemiler, istihdam, vergiler… gibi uzadıkça uzayan ve dolar neden yükseliyor sorusunu bizlere sorduran etkenler vardır. Fakat bu üç önemli unsur konuyu anlamak için yeterli olacaktır. Gündem sürekli değişmekte, bu durum dövize ve ekonomiye de yansıyor. Bunları daha iyi anlamak ve detaylı bilgi edinmek için kitap önerilerinde bulunacağım:

9094833766450 1
milletlerin zeng.11.jpf min
0000000520755 1

Yazıyı hazırlan değerli dostumuz Hasan Hüseyin Tekerek‘e teşekkür ederiz.

CoinOtag’ı ayrıca TwitterFacebookTelegram ve Instagram‘dan da takip edebilirsiniz.

Enes Ergovan
Enes Ergovan, 1999 yılında Ankara'da doğdu. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesin'de öğrenci olan Enes, yatırımlarının yanı sıra sosyal medya sektöründe de çalışmalar yürütüyor. Özellikle son yıllarda kripto paralara olan ilgisi ve özverisi nedeniyle, bu alanda da çalışmalar gerçekleştiriyor. Enes Ergovan, coinotag.com'da editör olarak kripto ile ilgili yazıları paylaşıyor.